• AZƏRBAYCAN HAQQINDA

  • QARABAĞ

  • TURİSTİK REGİONLAR

  • TARİX

  • MƏDƏNİYYƏT

  • MƏTBƏX

    Ölkənin paytaxtı Bakı şəhəridir.

    Coğrafi mövqe: Azərbaycanın ümumi sahəsi 86.600 kv. km-dir. Xəzər dənizinin qərb sahilində, Cənubi Qafqazda yerləşir. Respublika Gürcüstan, Ermənistan, İran, Türkiyə və Rusiya ilə sərhəddədir. Əhalinin sayı 9 milyondan çoxdur.

    İqlim: Ölkədə iqlim şəraiti müxtəlifdir, mülayim və subtropik iqlim qurşaqlarında yerləşir. Yanvar ayında orta temperatur +3 -10,  iyul və avqust + 26-35 dərəcə təşkil edir.

     Dil: Rəsmi dil Azərbaycan dilidir, bununla yanaşı sakinlərin əksəriyyəti rus və türk dillərini yaxşı bilir. Gənclər arasında ingilis dili geniş istifadə olunur.

    Təhlükəsizlik: Azərbaycan regionun ən təhlükəsiz ölkələrindən biridir. Küçə cinayətləri demək olar ki, yoxdur, şəhərlər təmiz və təhlükəsizdir.

    İş saatları: Şənbə və bazar günləri istirahət günləridir. Lakin, mağazalar və supermarketlər gündəlik işləyir.

    İnternet: Həm stasionar, həm də mobil Internet geniş yayılmışdır. Bütün otellərdə bir çox restoran, kafe, ticarət mərkəzlərində rabitəsiz İnternet mövcuddur (parol tələb oluna bilər).

    Telefon rabitəsi: Azərbaycan telefon sistemi müasir avadanlıqlara əsaslanır. Paytaxtda çox sayda telefon taksofonları mövcuddur. Beynəlxalq ölkə kodu - +994, Bakı kodu + 12. Azərbaycana zəng etmək üçün 994 + sahə kodunu + yerli telefon nömrəsini yığmaq lazımdır.

    Valyuta: Milli valyuta - manatdır (AZN). Səviyyə $ 1 = 1,70 manata qədər dəyişə bilər. İstənilən valyuta mübadiləsi banklar tərəfindən həyata keçirilir. Banklar bazar günləri istisna olmaqla, adətən 10: 00-dan 17: 00-18: 00-dək işləyirlər.

    Tibbi xidmətlər: təcili tibbi yardım pulsuz təmin olunur. Siz (012) 103 yığmaqla təcili yardıma müraciət edə bilərsiniz. Bundan əlavə xarici dillərdə danışan həkimlərin çalışdığı ödənişli tibbi klinikalar da mövcuddur.

    Bank kartları: Kredit kartlarla ödəmə geniş tətbiq olunur. Daha çox böyük metropol mağazalar, otellər və banklarda ödəniş üçün qəbul edilir. 

    Mobil : Mobil rabitə ölkənin demək olar ki, bütün ərazisini əhatə edir (işğal olunmuş ərazilər istisna olmaqla). Azərbaycanda üç mobil operator fəaliyyət göstərir - Azercell, Bakcell və Azerfon (Nar Mobile).

    Alkoqollu içkilər: Bütün restoran və barlarda alkoqollu içkilər təklif olunur. Bundan əlavə, arzu edənlər çoxsaylı mağazalarda məhdudiyyətsiz satın ala bilərlər.

    Milli bayramlar: Yeni il- yanvar 1-2, Beynəlxalq Qadınlar Günü - 8 Mart, Novruz - martın 20-24-də Qələbə günü - 9 May - Respublika Günü 28 May, Milli Qurtuluş Günü - 15 iyun,  Milli Ordu Günü - 26 iyun,  Konstitusiya günü - 12 noyabr,  Milli Dirçəliş Günü - 17 noyabr, Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü - 31 dekabr

    Dini bayramlar: Ramazan Bayramı, Qurban Bayramı (tarixlər "dəyişəndir")

    Elektrik: Enerji şəbəkəsində olan gərginlik 220/240 V 50 Hz-dir.

    Gömrükdə rəsmiləşdirilmiş qaydaları: müəyyən maddələrin və məhsulların ölkəyə idxal və valyuta ixrac qaydaları haqqında ətraflı məlumatı Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin rəsmi saytından almaq mümkündür.

    Ermənistan və Dağlıq Qarabağa dair məsələlər: Dağlıq Qarabağ Azərbaycanın tərkib hissəsidir, erməni qoşunlarının işğalı altındadır. Təbii ki, azərbaycanlılar Ermənistan ərazisindən Dağlıq Qarabağa gedən turistlər bu vəziyyətindən xəbərdardırlar. Turist Dağlıq Qarabağa səfər edibsə Azərbaycan viza verilməsindən imtina edilə bilər. Bu məsələyə bütün ciddilik və səbrlə baxılmalıdır. Bundan əlavə, Azərbaycan işğal olunmuş ərazilərdə turistlərin təhlükəsizliyini təmin edə bilməz.

    Azərbaycanın ən qədim tarixi vilayətlərindən Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Azərbaycan Respublikasının qərb bölgəsində yerləşir. 1980-cı illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəlində DQMV-ni və ona qonşu 7 rayonu (Laçın, Kəlbəcər, Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı, Zəngilan) Ermənistan ordusu tərəfindən  işğal edilmişdir.

    İşğaldan sonra Dağlıq Qarabağda separatçı rejim 1991-ci ildə müstəqillik elan etmiş lakin, heç bir beynəlxalq qanunun hüquqi tələblərinə cavab verməyən "müstəqillik" indiyə kimi haqlı olaraq heç bir ölkə tərəfindən tanınmamışdır.

    Xankəndi şəhəri XVIII əsrin axırlarında, o dövrdə müstəqil Azərbaycan dövlətlərindən biri olan Qarabağ xanlığının xanlarının istirahət üçün yaşayış məskəni kimi salınmışdır.  Şəhər 26 dekabr 1991-ci il tarixində Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuş, separatçı rejim yaradılmışdır. Həmin tarixdə Xankəndindən sonuncu azərbaycanlı ailələri qovulmuş və 1989-cu ildə soydaşlarımızda qarşı başlanan etnik təmizləmə siyasəti başlanmışdır.

    Xocalı 1992-ci ilin 26 fevral tarixində Ermənistan tərəfindən işğal olunub. Xocalı faciəsi xalqımıza qarşı baş vermiş soyqırımdır. Azərbaycan xalqının XX əsrdə üzləşdiyi dəhşətli faciələrdən biridir. Xocalı faciəsi Xatın, Lidisa, Oradur soyqırımı kimi insanlıq tarixinə düşmüş qanlı olaydır. 

    Azərbaycan Milli Məclisi (Parlamenti) fevralın 26-nı "Xocalı soyqırımı günü" elan etmişdir. Hər il fevralın 26-da saat 17.00-da Azərbaycan xalqı Xocalı soyqırımının qurbanlarının xatirəsini yad edir.

    Şuşa şəhərinin təməli 1752-ci ildə Qarabağ hökmdarı Pənahəli xan tərəfindən qoyulmuşdur. Şəhər 1992-ci il may ayının 8-də erməni birləşmələri tərəfindən işğal edilmişdir.  Cıdır düzü, xarı bülbülü, yaylaqları və gözəl təbiəti ilə məşhur Şuşanın işğalı nəticəsində şəhərdə 195 nəfər Azərbaycan vətəndaşı xüsusi amansızlıqla qətlə yetirilmiş, 20 mindən artıq əhali isə doğma yuvasını tərk edərək məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdür. Əsir və girov götürülmüş 58 azərbaycanlının taleyi barədə bu günə qədər məlumat yoxdur.

    Kəlbəcər Azərbaycanın ən yüksək dağ rayonudur.  Azərbaycanın ən qədim insan məskənlərindən biridir. Kəlbəcər ərazisində 30 min ildən çox tarixi olan qədim yaşayış məskənləri, 6 min il yaşı olan qaya təsvirləri, çöp şəkilli qədim türk əlifbası nümunələri aşkar edilib.  1993-cü ilin aprel ayının 2-dən Ermənistan ordusunun işğalı altındadır.

     Laçın ərazisi dünyada ən nadir ağac sayılan qırmızı dəmirağac meşələri, çoxlu mineral suları, kobalt, uran, civə, qızıl, dəmir, müxtəlif rəngli mərmər yataqları, dağları bir çox dərman bitkiləri və s. ilə zəngindir. 18 may 1992-ci il tarixindən erməni silahlı qüvvələrinin işğalı altındadır.

    Ağdam  şəhər də daxil olmaqla ərazisinin böyük bir hissəsi erməni işğalı altında olan rayondur. Ağdamın yalnız Quzanlı qəsəbəsi və 10 kəndi Azərbaycanın nəzarəti altındadır və həmin ərazilərdə 90 min nəfər əhali (37 min yerli, 53 min məcburi köçkün) yaşayır. 

    1994-cü il may ayının 12-dək davam edən hərbi təcavüz nəticəsində ermənilər Ağdam rayonu ərazisinin 77,4 faizini işğal etməyə nail oldular. Ağdamın müdafiəsi uğrunda 5 ildən artıq gedən qanlı döyüşlərdə 5897 şəhid vermiş,126 min nəfərdən artıq ağdamlı öz doğma ev-eşiyindən didərgin düşmüşdü. Rayon ərazisi 23 iyul 1993-cü ildən  işğal altındadır. 

    Ağdərə ərazisi faydalı qazıntılardan polimetal yatağı, əhəngdaşı və gipslə zəngindir. Əsas çayları Tərtər çayı və Xaçınçaydır. Tərtər çayı üzərində 1976-cı ildə Sərsəng su qovşağı yaradılmışdır. 7 iyul 1993-cü il tarixindən işğal altındadır.

    Xocavənd rayonun ərazisində yerləşən və ümumi sahəsi 25,5 min hektar olan Xocavənd meşəsində palıd ağacları qırılaraq ermənilər tərəfindən daşınıb. Qədim yaşayış məskəni kimi dünyada tanınan dəniz səviyyəsindən 900 metr hündürlükdə yerləşən oksfordkimeric dövrünə aid  Azıx mağarası Xocavənd rayonunun  Füzuli rayonuna yaxın ərazidə yerləşir.  2 oktyabr 1992-ci ildən erməni silahlı qüvvələrinin işğalı altındadır.

    Qubadlı rayonu ərazisində 1969-cu ildə burada dövlət yasaqlığı yaradılmışdır. Rayonda 13.2 min hektar meşə sahəsi vardır. Çox təəssüflər olsun ki, Qubadlı meşələri ermənilər tərəfındən qırılaraq Ermənistana və ya xarici ölkələrə daşınmışdır. Rayon ərazisi 31 avqust 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. 

    Cəbrayıl Kiçik Qafqaz dağlarının cənub-şərqində, Gəyən düzü və Qarabağ silsiləsində yerləşir. Rayon 23 avqust 1993-cü ildən erməni silahlı qüvvələrinin işğalı altındadır. İşğal nəticəsində 347 nəfər şəhid, 172 nəfər isə əlil olmuşdur. Bir çox tarixi abidələr erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış və talan edilmişdir.

    Zəngilan rayonu ərazisi mürəkkəb səth qurluşuna malikdir. XIV əsrdə yaşamış məşhur coğrafiyaşünas və tarixçi Həmdullah Qəzvinini yazdığına görə, Zəngilanın əsası hicri tarixin 15-ci ilində, yəni 636-cı ildə qoyulub. 

    Rayon ərazisi 01 oktyabr 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. 

    Füzuli rayonunun relyefi əsasən Araz çayına tərəf alçalan maili düzənlik, qərbdə alçaq dağlıqdır. 1968-ci ilin yayında preneandertal – Azıxantrop adamının alt çənəsinin sümükləri rayon mərkəzindən 15 km. aralı məsafədə yerləşən Azıx mağarasında tapılmışdır.

    23 Avqust 1993-cü ildə  Füzuli şəhəri daxil olmaqla 58 kənd və rayon ermənilər tərəfindən işğal olunmuş, 55 min nəfərə yaxın sakin öz doğma torpaqlarından qovuldu.

     

    Lakin, 1994-cü ilin yanvarında Azərbaycan ordusunun başlatdığı əməliyyat nəticəsində işğal olunmuş 22 kənd və strateji cəhətdən əhəmiyyətli Horadiz qəsəbəsi işğaldan azad edilmişdir.  1995-1997-ci illərdə Füzuli rayonunun işğaldan azad olunmuş ərazilərinə 40.000 dinc sakin qayıdaraq öz normal həyatlarını bərpa ediblər. Atəşkəs razılaşması imzalandıqdan sonra Füzuli rayonu ərazisinin minalardan təmizlənməsi işlərinə başlanılıb.

    Qəbələ /Bakıdan 225 km

    Qəbələ şəhəri Dəmiraparançayın sağ sahilində yerləşir.

    Qoz və şabalıd meşələri ilə zəngin olan Qəbələ şəhərinin ətrafında çoxlu mineral su bulaqları və təmiz sulu çeşmələr var. Dağların ətəyində dəniz səviyyəsindən 1000 m yüksəklikdə yerləşən şabalıd meşəsi bu rayonun sərvətidir. Buradakı ağacların hər birinin orta yaşı 500 ildən çoxdur. Bu ağaclardan bəziləri dövlət tərəfindən mühafizə olunan ağacların siyahısına daxil edilib.

    Rayonda yüzlərlə tarix və mədəniyyət abidələri vardır. Nic kəndinin yaxınlığında Yalovlu dağında eramızdan əvvəl III-I əsrlərdə insan məskənləri olmuşdur.

    Ölkə üzrə qış turizminin əsas mərkəzlərindəndir.  Rayonda istirahət zonaları və 5 ulduzlu otellər mövcuddur. 

    Şəki şəhəri/Bakıdan: 305 km 

    Şəki rayonu Respublikanın memarlıq qoruğu adlanır.  Şəhərin 2500-2600 yaşı olması güman edilir. 

    Şəki xanlarının sarayı (1762-cı il) xalq memarlığı ilə saray arxitekturası ənənələrinin birləşməsini təcəssüm edən nadir nümunədir.  Şəkidən 4 km şimalda, Kiş çayının qərb sahilində, Qaratəpə dağının zirvəsində "Gələrsən – görərsən" qalasının xarabalıqları vardır. 

    Kiş kəndində yerləşən bəzi müəlliflərə görə Qafqazın ilk alban kilsəsi olan "Kiş məbədi" ölkənin əsas memarlıq abidələrindəndir.

    Şəkidə xalq sənətinin bir sıra növlərini bu gün də yaşadırlar. Şəhər orta əsrlərdən ipəkçiliyin mərkəzi olmuşdur. Şəkinin özünəməxsus və zəngin mətbəxi də vardır. Şəki pitisi və paxlavası ilə məşhurdur.

    Turistlər qədim «Şəki-Karvansara» və ya müasir otellərdə istirahət edə bilərlər.

    İsmayıllı / Bakıdan: 185 km 

    İsmayıllı rayonunda azərbaycanlılarla bərabər digər xalqların və etnik qrupların nümayəndələri ləzgilər, ruslar (malakanlar), yəhudilər, lahıclar, qədim albanların nəslindən olan hapıtlar yaşayırlar.

    Adı VII əsrdən məlum olan, Girdimançayın sahilində, dəniz səviyyəsindən 1200 metr yüksəklikdə yerləşən Lahıc kəndi xüsusilə məşhurdur. Dağlar qoynunda salınmış bu kiçik qəsəbə Azərbaycanın ən məşhur sənətkarlıq mərkəzlərindən biridir. 

    Lahıc və Basqal kəndlərində tarix-mədəniyyət qoruqları yaradılıb. Basqal kəndində XVII əsrə aid məscid və hamam, Lahıc kəndində isə Bədöyün məscidi, Zəvəro məscidi (1791-ci il), Ağoli məscidi və Zəvəro bulağı mühafizə olunur.  Rayonda turistlərin istirahəti üçün otel və istirahət evləri mövcuddur.

    Quba/Bakıdan:168 km 

    Quba şəhəri böyük Qafqaz silsiləsinə aid Şahdağın şimal-şərq yamaclarında, dəniz səviyyəsindən 600 metr yüksəklikdə, Qudyalçay sahilində yerləşir.

    Rayonun ərazisində dağlar qoynunda, dəniz səviyyəsindən 2500 metr yüksəklikdə yerləşən Xınalıq kəndi unikal xüsusiyyətlərə malikdir. Bu kənd rayon mərkəzindən 65 km məsafədə yerləşir və  380 evdən ibarətdir. Kəndin əhalisi ayrıca bir etnoqrafik qrup təşkil edir. 

    Qubada şəfalı guşələr çoxdur: Balbulaq, Qızbənövşə, Qəçrəş, dərinliyi 400-600 metrə çatan Təngəaltı yarğanı, Afurca çayının yaxınlığında hündürlüyü 75-80 metrə çatan əzəmətli şəlalə və s. unikal Pirbənövşə şəlaləsi də bu rayondadır. Rayondakı təbiət möcüzələrindən biri də suyun təsiri ilə qayadan yonulub Minarə forması almış fiqurdur. Zəngin floraya və faunaya malik olan bu rayonda heyvan və balıq ovu üçün yaxşı imkanlar var.

    Özünün məşhur alma bağları ilə tanınan Qubada Xaçınçay sahillərində kükürdlü su bulaqları yerləşir.  Rayon ərazisində xeyli sayda memarlıq abidələri mövcuddur. Quba ərazisində xeyli sayda 5 ulduzlu otellər  istirahət zonaları var, qış turizminin əsas mərkəzlərindəndir.

    Qusar/ Bakıdan:180 km 

    Qusar rayonu qədim xalq sənəti növlərindən xalçaçılıq, tikmə, ağac üzərində oyma sənətləri mərkəzlərindəndir.

    Rayonda tarixi abidələr qorunub saxlanılır. Əniğ kəndini yaxınlığında XIII əsrə aid qala divarlarının qalıqları, Həzrə kəndi yaxınlığında Şeyx Cüneyd məqbərəsi, Hil, Əniğ, Balaqusar, Yasab, Köhnə Xudat, Gündüzqala və başqa kəndlərdəki qədim məscidlər bu cür abidələrdir. Qış turizminin əsas mərkəzlərindəndir. Rayon ərazisində xeyli sayda istirahət mərkəzləri var.

    Gəncə şəhəri/ Bakıdan: 375 km 

    Böyüklüyünə görə Azərbaycanın ikinci şəhəri sayılan Gəncə qədim mədəniyyət abidəsi, qərbi Azərbaycanın sənaye mərkəzidir. 

    Nizami Gəncəvi, Məhsəti Gəncəvi, Mirzə Şəfi Vazehin vətəni, qədim mədəniyyətə malik olan Gəncə şəhərində çoxsaylı memarlıq abidələri var. Onlardan ən məşhurları Gəncənin Cümə məscidi və Şah Abbas məscidləridir. Şeyx İbrahim məqbərəsi də öz ilkin gözəlliyini qoruyub saxlayıb. 

    Şəhərdə daha bir neçə qədim məscid var: Qızılhacılı məscidi, Ozan, Balabağbanlı, Şərəfxanlı, Şahsevən və başqa məscidlər. Gəncənin mərkəzindən 6 km şərqdə qədim Gəncənin xarabalıqları qalmaqdadır.

    Gəncə şəhərindən 25 km məsafədə, ətrafında Göygöl qoruğu yaradılmış Azərbaycan təbiətinin incisi Göygöl bu ərazidə yerləşir.

    Göygöl /Bakıdan:364 km 

    Göygölün Mixaylovka, Yeni Zod və Toğana kəndləri bir növ turist mərkəzlərinə çevrilmişdir. Rayon ərazisində xeyli sayda menarlıq abidələri mövcudur. 

    Göygölün mərkəzindən 40 km məsafədə Göy-göl qoruğu yerləşir. Rayonun Şəhriyar kəndində əl ilə toxunmuş xalça məmulatı almaq mümkündür.

    Qax/Bakıdan: 345 km 

    Qax şəhəri dəniz səviyyəsindən 500 m yüksəklikdə coşqun Kurmuxçayın sahilində, Böyük Qafqaz dağlarının meşəli cənub yamaclarında salınıb.  Dəniz səviyyəsindən 1400-1600 m yüksəklikdə, Qax şəhərindən 12 km şimal-qərbdə yerləşən İlisu adlı dağ kəndi  rayonun əsas turistik yerlərindəndir. Kəndin ətrafındakı termal mineral kükürdlü su bulaqları müalicəvi əhəmiyyətə malikdir.

    Qax rayonunun ərazisində bir sıra tarixi abidələr, qala xarabalıqları var. İlisu kəndində 10 m hündürlüyündə dördbucaqlı keşikçi qülləsi (XIV əsr) və mərkəzində məscid yerləşən Sumuq qalası var. Burada daha qədim arxeoloji abidə küp qəbirləri hesab olunur. Rayonun ən mənzərəli yerləri mərkəzindən 12-20 km məsafədədir.

    Qum kəndində Qafqaz Albaniyası dövrünə aid qədim abidələr var: dairəvi formalı kilsə, V-VII əsrlərə aid tikililərin xarabaları, Sırtqala qalası (XVIII əsr), unikal ibadətxana – Qum bazilikası və s.

    Zaqatala/Bakıdan:372 km

    Zaqatalanın mövcud iqlim şəraiti bu şəhəri dağ-iqlim kurortuna çevirməyə imkan verir. Rayon ərazisinin yarısı, əsasən dağlıq və  meşə əraziləri ilə örtülüb. Ekoloji turizmin əsas mərkəzlərindəndir. Turist cığırları boyunca piyada və at belində səyahətə çıxanda qoruqda yaşayan heyvanların və quşların davranışını müşahidə etmək, foto və video çəkilişlər aparmaq mümkündür. Bu marşrutlarda turistlərin dincəlməsi və gecələməsi üçün münasib yerlər var. Zaqatala – beynəlmiləl rayondur. Burada azərbaycanlılarla bərabər 20-dən çox xalqın nümayəndələri – avarlar, ləzgilər, tsaxurlar, ruslar, tatarlar, ingiloylar və başqaları yaşayır.

    Rayonun ərazisində həmçinin çoxsaylı sayda tarix və mədəniyyət abidələri vardır. 

    Lerik/Bakıdan: 323 km 

    Lerik Talış dağlarının zirvəsində yerləşir. Bülüdül (rayon mərkəzindən məsafəsi 20 km) və Zərinqala (17 km) təbii istirahət zonaları çox məşhurdur. Burada nadir bulaqlar var. 

    Bu regionun bənzərsiz təbiəti ilə yanaşı özünəməxsus mədəniyyəti və qədim tarixi də onu məşhurlaşdırır. Rayonda çoxsaylı tarixi abidələr var: Xanəgah kəndindəki Xoca Seyid məqbərəsi (XIV əsr), Lüləkəran kəndindəki məscid (XIX əsr), Mistan kəndində, dəniz səviyyəsindən 2438 metr yüksəklikdə yerləşən «Qızyurdu» adlı qədim insan məskəni, Mondigah kəndindəki Baba İsa türbəsi, Kekonu kəndinin yaxınlığındakı Pir Yusif məqbərəsi, Lerikdən Cəngəmiran kəndinə gedən yolun üstündəki Cabir məqbərəsi (XII – XIV əsrlər) və s.  Subtropik iqlim qurşağında yerləşən ən məşhur turistik regionlardandır.

    Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, əlverişli iqlim şəraiti qədim dövrlərdən müxtəlif imperiyaların və dövlətlərin maraqlarına səbəb olmuşdur. 5 min illik dövlətçilik təcrübəsi olan ölkə ərazisində ilk dövlət qurumları e. ə. IV minilliyin sonu - III minilliyin əvvəllərindən başlayaraq Urmiya hövzəsində yaranmışdır.

     

    Xilafətinin tənəzzülündən sonra - IX əsrin ortalarından başlayaraq Qafqazda, habelə bütün Yaxın və Orta Şərqdə türk-islam imperiyalarının rolu artmışdı.  Şirvanşahlar, Salarilər, Rəvvadilər, Şəddadilər, Səlcuqlar, Eldənizlər, Osmanlılar, Qaraqoyunlular, Ağqoyunlular, Səfəvilər, Əfşarlar, Qacarlar və başqa türk-islam sülalələrinin idarə etdikləri dövlətlər millətin tarixinə öz izini buraxmış və onun mədəni irsinin bir hissəsi olmuşdur.

     

    XV əsrin sonu - XVI əsrin əvvəlləri - Azərbaycan tarixində yeni dövr başlamışdır. Görkəmli dövlət xadimi Şah İsmayıl Xətai Azərbaycanın bütün şimal və cənub torpaqlarının rəhbərliyi altında birləşdirmiş, paytaxtı Təbriz şəhəri olan vahid, mərkəzləşdirilmiş Azərbaycan dövləti - Səfəvi dövlətinin əsasını qoymuşdur.  Səfəvilər imperiyası Yaxın və Orta Şərqin güclü imperiyalarından birinə çevrilmişdir.

     

    Səfəvi dövlətinin süqutundan sonra hakimiyyətə gələn görkəmli Azərbaycan sərkərdəsi Nadir şah Əfşar (1736-1747) keçmiş Səfəvi imperiyasının sərhədlərini daha da genişlənmiş, Azərbaycanın əfşar-türk elindən çıxmış bu böyük hökmdar 1739-cu ildə Dehli də daxil olmaqla Şimali Hindistanı imperiya torpaqlarına qatmışdır.

    Lakin Nadir şahın ölümündən sonra onun idarə etdiyi geniş ərazili imperiya süquta uğramış, XVIII əsrin II yarısında Azərbaycan xırda dövlətlərə - xanlıqlara və sultanlıqlara parçalanmışdır.

     

    XVIII əsrin sonunda Azərbaycan sülaləsi olan Qacarlar (1796-1925) İranda hakimiyyətə gəlmişdir. Qacarlar Azərbaycan xanlıqlarını yenidən mərkəzi hakimiyyətə tabe etmək siyasəti yeritməyə çalışmış, qacarlarla Cənubi Qafqazı işğal etməyə çalışan Rusiya arasında uzun sürən müharibələr dövrü başlamışdır.

    Nəticə olaraq Gülüstan (1813) və Türkmənçay (1828) müqavilələrinə əsasən Azərbaycan iki imperiya arasında bölüşdürülmüş: Şimali Azərbaycan Rusiyaya, Cənubi Azərbaycan isə qacarların idarə etdiyi İran şahlığına qatılmışdır.

    Beləliklə, Azərbaycanın bundan sonrakı tarixində yeni siyasi-coğrafi anlayışlar meydana gəlmişdir: Şimali Azərbaycan ( Rusiya Azərbaycanı) və Cənubi Azərbaycan (İran Azərbaycanı).

     

    1918-ci il mayın 28-də Şimali Azərbaycanda Şərqdə ilk demokratik respublika -Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradılmışdır.

    Azərbaycan xalqının tarixində ilk Parlamentli respublika olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, eyni zamanda, bütün Şərqdə, o cümlədən türk-islam dünyasında ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət nümunəsi idi.

    Təəssüf ki, ADR yalnız 23 ay müstəqilliyini qoruya bilmiş, XI Qızıl Ordunun silahlı müdaxiləsi nəticəsində süquta uğramışdır. 1920-ci il aprelin 28-də Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası bu ərazidə elan edilmiş, sonra SSRİ-nin bir hissəsi olmuşdur.

     

    Azərbaycan dövlətçilik tarixinin sonuncu mərhələsi SSRİ-nin süqutu ərəfəsində 1991-ci il oktyabrın 18-də "Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında" Konstitusiya Aktının qəbul edilməsi ilə başlanmışdır və bu gün də uğurla davam edir. Bu vaxtan etibarən güclü Azərbaycanın ən yeni tarixi başlayır. 

     

    Bu gün müstəqil Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə nüfuzu və şöhrəti durmadan artmaqdadır. Azərbaycan Respublikası bütün dünyada demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət nüfuzu qazanmışdır. Ölkə ərazisində hökmranlıq edən sabitlik, həyata keçirilən daxili islahatlar xarici ölkələrlə əlaqələrin genişlənməsinə müsbət təsir göstərmiş, xarici siyasətini bərabərlik və qarşılıqlı mənafe prinsipləri əsasında quran Azərbaycan Respublikası dünyanın bütün dövlətləri üçün açıq ölkəyə çevrilmişdir.

     

    Müasir Azərbaycan dövlətinin rəhbəri - ümummilli lider Heydər Əliyevin yolunu davam etdirən Prezident İlham Əliyevdir.

    Dünyanın ən zəngin muzeylərindən Viktoriya və Albert, Luvr, Metropoliten və s. zəngin muzey kolleksiyalarında Azərbaycan xalq sənətkarlığının bir çox gözəl nümunələri ilə rastlaşmaq olar.

     

    Müxtəlif dövrlərdə Azərbaycanın ayrı-ayrı xalçaçılıq məktəblərində toxunulmuş xalçalar bu günədək öz gözəlliyi ilə diqqət mərkəzindədir. İncə ornamentləri, zərif və nəfis naxışları ilə diqqəti cəlb edən bu xalçalar məşhur orta əsr Avropa rəssamlarının əsərlərində, miniatürlərdə öz əksini tapır. 

    Ənənəvi xalçalarla yanaşı III əsrdən Azərbaycanda ipək, qızıl-gümüş saplardan toxunan xovsuz xalçaların istehsal edildiyi bəllidir.  Baha başa gələn bu xalçalar"zərbaf" adlanırdı. 

     

    Təsviri sənətin ən qədim nümunələri arasında e.ə. VIII-V əsrlərdən qalmış Qobustan qaya təsvirləri, Ayıçınqılı və Pəriçınqıl dağlarındakı tunc dövrünə aid rəsmlər, Gəmiqaya dağlarındakı qayaüstü təsvirlər xüsusi əhəmiyyətə malikdir. 

     

    Heykəltəraşlıq sənətinin ən məşhur nümunələri arasında XIII əsrdə Bakı limanında tikilmiş Şirvanşahların "Bayıl qəsri", yaxud "Səbayıl" adlanan memarlıq abidəsi üzərindəki yazı və qabartma təsvirləri binanın dekorativ tərtibində həlledici rol oynamışdır. 

     

    Təsviri sənətin xüsusi bir növü olan miniatür sənəti klassik  Şərq poeziyasının təsiri altında inkişaf etmiş, XV əsrdə öz inkişafının ən yüksək nöqtəsinə çatmışdır. XIV əsrin əvvəlində Təbrizdə əlyazma kitablar hazırlayan bədii emalatxanaları olan şah kitabxanası fəaliyyət göstərmişdir.

     

    Bakı “Qız qalası” və “Şirvanşahlar sarayı kompleksi”, Naxçıvanda  Möminə xatın və Yusif ibn Küseyir türbələri, Şuşadakı Pənahəli xanın sarayı, Natəvanın evi, Şəki xanları sarayının divarındakı rəsmlər və s. memarlıq sənətinin nadir inciləridir.

     

    Azərbaycan mədəniyyətindən musiqinin rolu böyükdür. Milli musiqinin təməl daşı, onun bünövrəsini muğamlar təşkil edir.  2003-cü BMT-nin ixtisaslaşmış olan təşkilatı YUNESKO Azərbaycan muğamını bəşəriyyətin mədəni irs siyahısına daxil etmişdir.

    Təsadüfi deyildir ki,  Şərqdə ilk opera "Leyli və Məcnun" 1907-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən yazılmışdır.

    Azərbayan mətbəxi dünyanın ən qədim, zəngin və dadlı mətbəxlərindən biridir. "Azərbaycan mətbəxi" - təkcə xörəklər, onların hazırlanma texnologiyasının üsulları deyil, həm də maddi mədəniyyətin əsas hissəsidir.

     

    Mətbəximizdə 2000-ə yaxın xörək növü mövcuddur, vəhşi və ev heyvanlarının, quşları ətindən və yumurtalarından geniş istifadə edilir. 

    Əsas ətli yeməklərə kabab, müxtəli plov növləri, dolmalar, piti, küftə, bozbaş, xaş daxildir.

     

    Azərbaycan mətbəxində şirniyyat, qənnadı məmulatları, halva xüsusi yer tutur. Ölkədə böyük miqdarda bal və meyvə şirələrinin bişirilməsindən alınan nabat, bəkməz, doşab növləri mövcuddur.

     "Paxlava", "şəkərbura", "rahat lükum", "riçal", "sucuq", "peşmək", "peşvəng", "quymaq", "qatlama", "yuxa halvası" və s. əsas şirniyyatlardandır.

     

    Mətbəxin zənginliyini və inkişaf müxtəlifliyini müəyyən edən faktorlardan biri souslar və həlimdir.  Turşumuş süddən (qatıq) və sarımsaqdan, sirkə və sarımsaqdan qatılaşdırılmış baldan və ya qaymaqdan meyvə şirələrindən düzəldilən souslardan daha çox istifadə edilir. Balıqla bir yerdə narşərab (nar şirəsindən bişirilmiş sous) və ya narşərab əsasında sous verilir.

     

    Mətbəximizin növ müxtəlifliyi ilə zəngin hissələrindən biri - içkilərdir. Tutdan, zoğaldan və digər bitkilərdən araq çəkilir ki, bundan əsasən müalicəvi vasitə kimi istifadə edirlər. " Distillyasiyanın köməyi ilə müxtəlif bitkilərdən alkoholsuz müalicəvi araqlar, cövhərlər və digər distillyasiyalar hazırlayırlar.

     

    Çay Azərbaycan mətbəxində xüsusi yer tutur. İçkilər arasında Azərbaycanın mineral suları - "İstisu", "Badamlı", "Sirab" və s. özəl yeri var. Onlar süfrəyə susuzluğu yatırmaq üçün verilir, eyni zamanda müalicəvi xassələrə malikdir.

    Susuzluğu yatırmaq və ağır, yağlı xörəklərin həzmini yüngülləşdirmək üçün süfrəyə "ağır" xörəklərlə birlikdə "iskəncəbi" içkisi verilir, onu bal və sirkənin qatışığından hazırlayırlar.

    Mətbəximizdə xoşablar (kompotlar) və paludlar (kisel) şirin xörəklərin deyil, içkilərin sırasına aid edilir. Lakin, təbii ki, ən yaxşı içki Azərbaycan bulaqlarının buz kimi soyuq suları hesab edilir.

AZƏRBAYCAN  HAQQINDA QARABAĞ TURİSTİK REGİONLAR TARİX MƏDƏNİYYƏT MƏTBƏX